Tác giả
Đội ngũ CubLearn
Giáo dục & EdTech
Xuất bản:
Vừa làm bài vừa xem TV có phải đa nhiệm thật không? Khoa học não bộ cho thấy chỉ khoảng 2% người làm được, còn lại chỉ đang 'nhảy việc' cực nhanh và tốn thời gian hơn.
Mục lục bài viết
- "Đa nhiệm" — một cái tên hơi lừa dối
- Vì sao việc "nhảy qua lại" lại tốn sức?
- Thử nghiệm nhỏ con có thể tự làm
- Vậy khi nào "nhảy qua lại" không sao?
- Mẹo khác nhau theo từng độ tuổi
- Vì sao điều này quan trọng khi con làm bài tập
- "Dư âm chú ý" — lý do một tin nhắn thôi cũng đủ phá bài làm
- Không chỉ trẻ em mới mắc lỗi này
- Câu hỏi thường gặp
- Một câu hỏi để hỏi con tối nay
Não Bộ Có Thật Sự Làm Được Hai Việc Cùng Lúc Không?
Con có từng nói: "Con vừa xem phim vừa làm bài tập được mà, con giỏi lắm!" không?
Nghe có vẻ đúng. Nhưng các nhà khoa học nghiên cứu về não bộ nói: không hẳn vậy đâu. Hãy cùng tìm hiểu xem chuyện gì thực sự xảy ra trong đầu khi con cố làm hai việc "cùng một lúc".
"Đa nhiệm" — một cái tên hơi lừa dối
Từ "đa nhiệm" (multitasking) nghe giống như não bộ có hai cánh tay, một cánh tay làm Toán, một cánh tay xem TV. Nhưng não bộ không hoạt động như vậy.
Vậy 98% kia đang làm gì khi tưởng mình đang "đa nhiệm"? Câu trả lời là: não bộ đang nhảy qua nhảy lại giữa hai việc, cực kỳ nhanh, nhanh đến mức con không nhận ra.
Vì sao việc "nhảy qua lại" lại tốn sức?
Hãy tưởng tượng não bộ giống như một cuốn sổ tay nhỏ. Khi con đang làm bài Toán, não bộ mở đúng trang "quy tắc Toán". Khi con liếc sang TV, não bộ phải gấp trang Toán lại, mở trang khác, rồi xem xong lại phải lật ngược về trang Toán — và nhớ lại xem vừa làm tới đâu.
Mỗi lần "lật trang" đó, các nhà khoa học gọi là chi phí chuyển đổi (switch cost). Nó không miễn phí. Nghiên cứu trên tạp chí Psychological Science cho thấy người chuyển việc liên tục sẽ làm chậm hơn và sai nhiều hơn so với khi làm từng việc một cho xong.
Thử nghiệm nhỏ con có thể tự làm
Đây là một trò chơi đơn giản để con tự thấy "đa nhiệm" tốn thời gian thế nào — không cần thiết bị gì cả, chỉ cần giấy bút và đồng hồ bấm giờ.
Vòng 1 — Làm tuần tự: Viết các số từ 1 đến 10, sau đó viết các chữ cái từ A đến J, theo đúng thứ tự, từng dãy một. Bấm giờ.
Vòng 2 — Xen kẽ: Viết 1, A, 2, B, 3, C... xen kẽ số và chữ liên tục. Bấm giờ lại.
Vậy khi nào "nhảy qua lại" không sao?
Không phải lúc nào làm hai việc cùng lúc cũng tệ. Có một ranh giới rõ ràng:
| Loại việc | Có thể làm cùng lúc không? | Vì sao |
|---|---|---|
| Đi bộ + nghe nhạc | Được | Đi bộ gần như tự động, không cần não "suy nghĩ" nhiều |
| Ăn sáng + nghe bố mẹ nói chuyện | Được | Nhai và nghe dùng hai "kênh" khác nhau trong não |
| Làm bài Toán + xem phim hoạt hình | Không nên | Cả hai đều cần não bộ suy nghĩ chủ động — chúng tranh giành cùng một "chỗ ngồi" |
| Học từ vựng tiếng Anh + nhắn tin với bạn | Không nên | Cả hai đều cần ngôn ngữ — não dễ lẫn lộn và quên nhanh hơn |
| Tô màu + nghe kể chuyện | Được | Tô màu là việc tay, không cạnh tranh với việc nghe |
Mẹo khác nhau theo từng độ tuổi
Não bộ của trẻ 6 tuổi và trẻ 12 tuổi không giống nhau — vùng não chịu trách nhiệm "kiểm soát sự chú ý" (thùy trán) vẫn đang phát triển suốt tuổi thơ, nên trẻ nhỏ hơn thường gặp khó khăn với việc chuyển đổi nhiệm vụ nhiều hơn trẻ lớn.
| Độ tuổi | Điều thường xảy ra | Cách giúp |
|---|---|---|
| 6-8 tuổi | Rất dễ bị cuốn theo tiếng TV hoặc tiếng nói chuyện xung quanh, quên mất đang làm gì | Chọn góc học yên tĩnh, không có màn hình nào đang bật gần đó |
| 9-10 tuổi | Bắt đầu tự ý thức được mình "mất tập trung" nhưng chưa biết cách tự điều chỉnh | Cùng con đặt hẹn giờ 20 phút, hết giờ mới kiểm tra điện thoại |
| 11-12 tuổi | Có thể tự quản lý tốt hơn nhưng dễ bị cám dỗ bởi tin nhắn nhóm bạn bè | Thỏa thuận trước: "chat nhóm" chỉ mở sau khi làm bài xong, không phải trong lúc làm |
Vì sao điều này quan trọng khi con làm bài tập
Nhiều trẻ (và cả phụ huynh!) tin rằng vừa làm bài vừa xem video giúp việc học "đỡ chán hơn" nên nhanh xong hơn. Khoa học nói ngược lại: việc chuyển đổi liên tục giữa bài tập và màn hình giải trí khiến:
- Bài làm xong chậm hơn vì mỗi lần quay lại phải nhớ lại mình đang làm tới đâu.
- Kiến thức nhớ được ít hơn, vì não không tập trung đủ sâu để chuyển thông tin vào trí nhớ dài hạn.
- Sai sót nhiều hơn, vì não luôn phải chia sự chú ý.
Đây cũng là lý do các hoạt động học trên CubLearn được thiết kế theo từng phiên ngắn, tập trung vào một kỹ năng tại một thời điểm — để não bộ của con không phải "nhảy trang" liên tục giữa trò chơi và bài học.
"Dư âm chú ý" — lý do một tin nhắn thôi cũng đủ phá bài làm
Có một hiện tượng thú vị gọi là attention residue ("dư âm của sự chú ý"), do nhà nghiên cứu Sophie Leroy (Đại học Washington) đặt tên. Khi con chuyển từ việc A sang việc B, một phần sự chú ý vẫn "mắc kẹt" lại ở việc A trong vài phút — ngay cả khi con đã bắt đầu việc B.
Điều đó giải thích vì sao chỉ cần liếc điện thoại xem một tin nhắn 5 giây, rồi quay lại làm bài, con vẫn cảm thấy "lơ mơ" thêm vài phút sau đó. Không phải vì con lười — mà vì một phần não vẫn đang xử lý nốt tin nhắn đó, dù mắt đã nhìn lại trang vở.
Không chỉ trẻ em mới mắc lỗi này
Nếu con thấy bố mẹ cũng hay vừa nấu ăn vừa trả lời tin nhắn công việc, vừa lái xe vừa nghe điện thoại — thì đúng rồi, người lớn cũng không miễn nhiễm. Nghiên cứu tại Đại học Stanford trên những người tự nhận là "giỏi đa nhiệm" (thường xuyên dùng nhiều thiết bị cùng lúc) cho thấy một kết quả bất ngờ: nhóm này lại kém hơn nhóm ít đa nhiệm trong các bài kiểm tra về khả năng lọc bỏ thông tin không liên quan và chuyển đổi nhiệm vụ.
Nói cách khác: càng luyện tập "đa nhiệm" nhiều, não bộ không hề giỏi lên — nó chỉ quen với việc bị phân tâm liên tục, điều hoàn toàn khác với việc xử lý thông tin tốt hơn.
> 💭 Vậy nên lần tới nếu bố mẹ nhắc con "tắt điện thoại đi rồi học", đó không phải vì người lớn thích ra lệnh — mà vì chính bố mẹ cũng đang vật lộn với cùng một vấn đề mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Nghe nhạc không lời trong khi học thì sao? Thường không sao, vì nhạc không lời ít cạnh tranh với "kênh ngôn ngữ" trong não mà bài tập cần dùng. Nhưng nếu nhạc có lời, đặc biệt là bằng chính ngôn ngữ con đang học (ví dụ tiếng Anh), hiệu quả học có thể giảm.
Nhắn tin hỏi bạn một câu về bài tập rồi quay lại có tính là đa nhiệm không? Có, và vẫn tốn "chi phí chuyển đổi" như đã nói ở trên. Cách tốt hơn là ghi câu hỏi ra giấy, dồn lại hỏi một lần sau khi làm xong, thay vì nhắn tin qua lại liên tục.
Vậy làm nhiều việc một lúc lúc nào cũng xấu à? Không hề! Rất nhiều việc trong cuộc sống cần làm song song — chỉ là không phải hai việc đều cần não suy nghĩ chủ động như trong bảng ở trên. Biết phân biệt hai loại việc này mới là kỹ năng thật sự, chứ không phải cố "đa nhiệm" mọi lúc.
Một câu hỏi để hỏi con tối nay
Lần tới khi thấy con vừa làm bài vừa cầm điện thoại, đừng chỉ nói "tắt điện thoại đi". Hãy hỏi: "Con có muốn thử bài tập tối nay xong nhanh hơn 10 phút không? Mình thử cất điện thoại xem sao." Để con tự trải nghiệm tốc độ khác biệt — đó là cách thuyết phục hơn bất kỳ lời giảng giải nào về khoa học não bộ.
Nguồn tham khảo: nghiên cứu về "supertaskers" của David Strayer, Đại học Utah; các nghiên cứu về chi phí chuyển đổi tác vụ (task-switching cost) đăng trên Psychological Science; tổng hợp từ Mount Elizabeth Health Plus — "10 Lý Do Tại Sao Đa Nhiệm Có Thể Không Hiệu Quả".
Nhận bài hay cho phụ huynh mỗi tuần
EdTech, nuôi dạy con và hoạt động học vui — không spam.
CubLearn App
Để bé áp dụng kiến thức ngay hôm nay!
8 trò chơi · 32 bài học · Miễn phí hoàn toàn · Không quảng cáo
